مطلب قبل را با این جمله تمام کردم که در تمام لحظاتِ طراحی پیام، باید خودمان را به جای مخاطب بگذاریم. ببینیم اگر ما جای او بودیم، از دیدن، شنیدن یا خواندنِ پیامی که طراحی کرده‌ایم «لذت» می‌بردیم و آیا دوست داشتیم بیش از یک‌بار با آن مواجه شویم یا نه؟

علت «ماندگاری» پیام، «شناسنامه‌دار بودن» آن است. بی‌شک، دانستن همنشینی رنگ‌ها، کاربرد به‌موقع از تصاویر متناسب با محتوا، اطلاع از اصول حاکم بر نهایی‌سازی کار، شامل انواع چاپ یا مدل‌سازی و مانند آن، از دلایل ماندگاری یک پیام تصویری است، اما از نگاه من، وقتی تصویری شدن یک پیام، ابزاری‌است برای انتقال معنا، آن هم معنایی که ابتدا «مکتوب» بوده و حالا می‌خواهیم با ابزار نور و رنگ، دیدنی و «خواندنی‌»‌اش کنیم، حالا دیگر، نقشِ «حروفی» که قراراست در یک نگاه، به کمک تمام عناصر دیگر «معنا» را منتقل کنند، مهم‌ترین می‌شود.

می‌خواهم تأکیدکنم که از نگاه من، آشنایی با ساختار زبان – فارغ از نوعِ آن، اینکه فارسی، عربی، انگلیسی یا ... باشد – از تمام دلایل شناسنامه‌دار شدن آثار گرافیکی با‌اهمیت‌تر است.

فکر می‌کنم در طراحی یک اثر، در عین اینکه به سلیقۀ مخاطب بسیار اهمیت می‌دهیم  اما بهتر است تمام تلاش‌مان را ابتدا معطوف شناخت پیام کنیم. وقتی پیام را به خوبی شناختیم و دانستیم که قرار است چه چیزی را منتقل کنیم، آن وقت به دست‌مان می‌آید که چگونه انتقال‌اش دهیم.

شناخت پیام هم به نوبۀ خود در گرو دانش ما از ادبیاتی است که پیام به آن تعلق دارد. به همین دلیل است که مطالبم را با مقدماتی دربارۀ شناخت زبان شروع کردم. چراکه مطمئنم وقتی به ادبیات پیام تسلط داشته‌باشیم و معنا را به‌خوبی دریافته‌باشیم، درست‌تر می‌توانیم معنا را انتقال دهیم.

هرچند که شاید نتوان آنهایی را ساختار زبان خودشان را خوب نمی شناسند و به طراحی اشتغال دارند، گرافیست دانست، اما به هرحال، کارهای‌شان در معرض عموم قراردارد. و تأثیر منفی خود را خواهد داشت.

البته مانند هر روند حرفه‌ایِ دیگری، اینجا هم نباید یک‌جانبه‌گرا بود و سایر عناصر را فراموش‌کرد. از خط و فرم گرفته تا رنگ و اجرا در ماندگاری یک پیام در ذهن تأثیرگذارند. در این میان آنچه بیشتر در ذهن می‌ماند – به نظر من -  کلمات و نحوۀ نگارش پیام است.

گرافیک دشوار است، چراکه باید تمام جوانب را در آن دانست و در نظر گرفت.
گرافیک دوست‌داشتنی است، چون باید تمام جوانب را در آن دانست و در نظر گرفت.

زندگی ...

«اگر از ما بخواهند یک ویژگی را نام ببریم که به‌طور مشخص انسان را از سایر موجودات کرۀ زمین جدا کند، کدام ویژگی را انتخاب می‌کنیم؟ عشق؟ جنگ؟ هنر و موسیقی؟ یا شاید فن‌آوری؟ بیشتر افرادی که این پرسش را برای مدت طولانی در ذهن داشته‌اند، به یک پاسخ واحد رسیده‌اند: زبان.

زبان به احتمال قوی، چشم‌گیرترین مشخصۀ انسان است که می‌تواند او را از سایر موجودات متمایز کند. زبان، استعدادی‌ که معمولاً به آن بی‌توجهی می‌کنیم، ویژگی‌های چشم‌گیر و حیرت‌انگیزی دارد.

ما بدون زبان، نمی‌توانستیم جهانی را که امروز می‌شناسیم، به وجود بیاوریم. پیشرفت ما در همه‌چیز، از موسیقی گرفته تا جنگ، بدون وجود زبان، امکان‌پذیر نبود. بنابراین بیش از هر مشخصۀ واحد دیگری، این زبان است که ما را انسان می‌کند؛ و زبانِ انسان، بی‌مانند است.» (مقدمات زبان‌شناسی، رابرت لارنس ترسک، ترجمۀ فریار اخلاقی، تهران، نشر نی، 1380)

با آنچه از زبان گفته‌شد، جایی برای تأکید بیشتر نمی‌ماند که ابتدائی‌ترین و با اهمیت‌ترین بخش در کارِ طراحی پیام هم، شناخت زبان است. بسته به اینکه درگیر طراحیِ چه نوع پیامی هستیم، به شناخت از جنبه‌های مختلف زبان نیاز داریم. در کار با متن، لازم است اجزاء متن را کامل بشناسیم. از آوا، واج، حرف، کلمه، جمله، پاراگراف و ... شاید بگوئید: شناخت آوا و واج و حرف، چه ربطی به طراحی پیام دارد، اما بسیارند نمونه‌هایی که نشان می‌دهند با ندانستنِ این مفاهیم، چه پیام‌های ساده‌ای، تبدیل به سخت‌فهم‌ترین پیام‌ها شده‌اند.

فردا که از کنار تابلو اعلانات محل کارتان می‌گذرید، بایستید، کمی تأمل کنید و نوشته‌ها را با دقت بخوانید. می‌بینید که در بیشتر موارد، طراحِ پیام(که معمولاً از ساده‌ترین کارکنان روابط عمومی‌است) نمی‌دانسته جملات‌ را از کجا قطع کند و به سطر بعدی برود. نشانه‌گذاری را نمی‌دانسته و با تقطیع بموقع و مناسب در زبان فارسی آشنا نیست. این ساده‌ترین مثالی‌است که در این زمینه می‌توان آورد. طراحی پیام در ساده‌ترین نوع خود، طراحیِ همین اعلان‌هاست، اینکه بدانیم چگونه بنویسیم تا همکارانِ ما در کم‌ترین زمان ممکن، بیشترین حجم اطلاعات را دریافت کنند و از همه مهم‌تر، از خواندن و مرورِ پیام، «لذت» ببرند.

نکته‌ای در تمام مسیر زندگیِ ما جاری‌است: این یک قانون طلایی است که در هر موقعیتی، خودمان را به جای دیگران بگذاریم. وقتی مطلبی می‌نویسیم یا صفحه‌ای را برای روزنامه یا مجله‌ای طراحی می‌کنیم، وقتی به طراحی پوستر مشغولیم، وقتی مستند می‌سازیم، وقتی برنامۀ رادیویی می‌سازیم، در تمام لحظات کار، خودمان را به جای مخاطب بگذاریم. ببینیم اگر ما جای او بودیم، از دیدن، شنیدن یا خواندنِ این پیام «لذت» می‌بردیم و آیا دوست داشتیم بیش از یک‌بار با آن مواجه شویم؟

از روی این سکوی اینترنتی می‌شود تمام کوچه‌های تهران را زیر انگشت اشاره‌ گشت. ربطی به گوگل ارث و دیگر نقشه‌های هوشمند ندارد. بلکه به سبب زبانِ تازه‌ای که برای ارتباطش برگزیده، و ساخت مناسبی که با شناخت کافی از فضای اینترنت به آن دست پیدا کرده، مخاطب تهرانی را خوب نگه می‌دارد.

تقریباً تمام رویدادهای مهمی که در دنیای فرهنگ پایتخت می‌افتد، اینجا پیداست.

نوشته‌اند: کوچه‌های تهران از سال ۸۰  آغاز به کار کرد، هدف از برپایی این سکو، در ابتدا، ایجاد یک نشریه شهری کوچک بود که آرام‌آرام بزرگ شود. هسته اولیه‌اش با تجربیاتی در زمینه یک رسانه نو – اینترنت – فعال شد و اینک پس از گذشت ۳ سال گروهی جوان و کمابیش پُر تعداد سکو را تغذیه می‌کند. این گروه سعی دارد تا به مسائلی بپردازد که کمتر در رسانه‌های رسمی و جاافتاده منتشر می‌شود. همین تلاش سبب شده است تا در بخشهای مختلف، یا به تعبیر دیگر در کوچه‌پس‌کوچه‌های این نشریه اینترنتی، مراجعه‌کنندگان با زبانی نو و نگاهی نو تر روبرو شوند، زبانی که گرچه به طبقه و قشر اجتماعی خاصی تعلق دارد، و بدین سبب نمی‌تواند نماینده تمام‌نمای شهر تهران باشد، اما سعی بر این دارد که مرزهای ادراک را بگستراند.

همه‌چیز در این سرزمین آنقدر کند پیش می‌رود

که بی هیچ نگرانی
می‌توانی بروی، ده سال دیگر برگردی

و ببینی که هنوز اولین نفری که وسوسۀ تغییر دارد خودِ تویی
و ببینی که همه چیز همانطور مانده
ساکن و رخوت‌بار، بی‌برنامه و شلوغ

همه‌ چیز البته مگر آنان،

که روزی بنای ماندن داشتند و حالا نیستند
که گِله‌ای نیست

کارِ دیروز و امروز نیست

رسمِ دیرین است و هست...

.
.
.
غرض اینکه می‌توان رفت...

غرض اینکه می‌توان رفت و نیامد...
غرض اینکه می‌توان رفت و نیامد، و شاید بــود!

نیکول را سالهاست دوست دارم. بجز فریم‌هایی خاص و تصاویرِ وصف ناشدنی که از او سراغ دارم و از آنها درس می‌گیرم، ایدۀ خوبی هم از او  دیدم، که بجز درسِ عکاسی، حرف‌های دیگری هم  برایم  دارد.  
وقتی فهمیدم که نیکول فریدنی، پیشگامِ عکاسی طبیعت، در نقاطی از کشور که قابِ خوبی برای عکس‌هایش یافته، سکوی سیمانی کوتاهی برای سه‌پایۀ دوربین ساخته و در فصل‌های مختلفِ سال از همان منظره عکاسی می‌کند، ذهنم کمی تکان خورد.
شاید اتفاق تازه‌ای نباشد، نمی‌دانم، اما برای من ایهام زیبایی دارد اینکه وقتی هنرمندی مانند نیکول – که راهِ رفتن هم برایش باز است- پای سفت می‌کند بر سکوی‌های سیمانی خود و دل می‌بندد به زیبایی‌های سرزمین خود، یاد می‌گیرم که هرجای این دنیا باشم، با هویت ایرانم کامل می‌شوم... با آب و خاکِ ایران...!

مطلب خوبی را بخوانید از عباس ثابتی راد در همشهری امروز(۱۷/۲/۸۶):
"خانه شماره 33. جايي در حوالي خيابان سهروردي كه بر روي در ورودي آن تابلويي كوچك قرار دارد و بر آن نوشته شده: «گالري نيكول». فقط همين. در يك بعد از ظهر بهاري بدون آنكه بداني اينجا كجاست و براي چه آمده‌اي شكوه تصاوير روبرويت، جان مي‌گيرد و تو را با خود به ميان دشت‌هاي بيكران مي‌برد كه غمگنانه حسرتي را به ياد مي‌آوردند.
خودت را پرت افتاده در ميان تصاويري رويايي از گوشه و كنار اين مرز و بوم مي‌يابي. تصايري كه روزگاري بدست مردي به ثبت رسيد كه امروزه خاموش به تو مي‌نگرد و ياراي سخن گفتنش نيست."  ادامه / همشهری آنلاین. /  مرتبط: شاعر رنگ های طبیعت ایران / سهراب افشار

پ.ن.1: گاه مهمترین تصمیماتِ ما در ساده‌ترین اتفاقات نهفته‌اند.

پ.ن.2: اهل جایی ماندن، تا امروز در قابِ ذهن من نمی‌گنجید.

پ.ن.3: ضمناً، رفتن دلیلِ نبودن نیست.

در آخرین روزهای کلاس گزارش‌نویسی، بعد از اینکه دیگر کاملاً دست‌مان پیشِ استاد رو شده بود که: تقریباً هیچ‌چیز نمی‌دانیم... وی نکته‌ای گفت که هرچند هنوز نتوانسته‌ام به تمامی به آن عمل کنم، اما یادآوری‌اش را همیشه بر خودم واجب ‌می‌بینم. یادم می‌آید گفت: «عادتِ مطالعه‌ی خودتان را از روزنامه‌ و مجله، به کتاب تغییر دهید.». حالا پس از این‌همه سال، کم‌کم دارم به خودم می‌آیم که، اگر نجُنبم دیر می‌شود!
در همین رابطه و از آنجایی که هرچیزی کلاسیکش زیباتر است به کتابی با عنوان "چرا باید کلاسیک‌ها را خواند"، نوشته‌ی ایتالو کالوینو و برگردان آزیتا همپارتیان از انتشارات کاروان برخوردم که اثر خوبی است برای دانستنِ ارزشِ نوشته‌ها و کتاب‌های کلاسیک.
در بخشی از پیشگفتار و در تعریف اثر کلاسیک، تعریفی که در حوزه رسانه قابل بررسی است آمده: "اثری را کلاسیک گویند که می‌خواهد اخبار روز را به جایگاهِ سر و صدای پس‌زمینه براند، بی‌آنکه مدعی باشد که به این سر و صدا رسیده‌است." و در توضیح این تعریف ادامه داده است که: "شاید اخبار روز، مبتذل و ناراحت‌کننده باشد، اما نقطه‌ای است که همیشه می‌توان در آن بود و پیش و پس را نگاه کرد. برای خواندنِ آثار کلاسیک، باید تعیین کرد «از کجا» آن‌ها را می‌خوانیم؛ وگرنه، هم خواننده و هم کتاب‌ها در ابری بی‌زمان گم می‌شوند. خواندن آثار کلاسیک زمانی به حداکثر بازدهی می‌رسد که با گزینش خردمندانه، به تناوب، با مطالبِ روز خوانده شود. چنین گزینشی، از پیش، لزوماً آرامش و تعادلی درونی را نمی‌طلبد؛ شاید حاصلِ عصبیت، بی‌صبری و عدم رضایتیِ ناشکیبا باشد.

شاید ایده‌آل آن باشد که مطالب روز را مثل سر و صدای خیابان دریافت کنیم که ما را از پشت پنجره از جابجایی اتومبیل‌ها و تغییراتِ آب و هوا مطلع می‌سازد و همزمان با آن، گفتمان کلاسیک‌ها را دنبال کنیم که واضح و با ساختاری روشن در اتاق می‌پیچد.

اما اگر، همانطور که برای اکثر مردم چنین است، حضور کلاسیک‌ها مثل پژواکی دوردست، بیرون از آپارتمانی طنین انداز شود که با اخبار روزِ تلویزیونِ روشن و با صدای بلندِ آن تصرف شده‌است، چه باید کرد؟"

پ.ن.1: فکر می‌کنم، از ابتدای هستی، زیباترین تصوراتِ بشر، در قالب آثارِ کلاسیک بروز کرده‌اند.

پ.ن.2: لطفاً اگر ترجمه‌ی بهتری از این کتاب سراغ دارید، به من هم اطلاع بدهید.